امروز كتابخوانى و علم‏ آموزى، نه تنها يك وظيفه ‏ى ملى، كه يك واجب دينى است؛ «مقام معظم رهبری»



























 
1
در نشست افتتاحیه طرح پژوهشی شناسایی نیاز اجتماعات محلی شهرستان بهارستان مطرح شد؛ کتابخانه آخرین سنگر اعضا برای فرار از ناامیدی مطلق فرصت فضای امن برای پایش و ساماندهی نیازهای فرهنگی – اجتماعی و در امان ماندن نهاد کتابخانه از برچسب های سیاسی و جناحی از موضوعاتی بود که در نشست طرح پژوهشی شناسایی و سنجش نیاز اجتماعات محلی در حوزه خدمات کتابخانه عمومی شهرستان بهارستان استان تهران مطرح شد.

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی نهاد کتابخانه های عمومی کشور، طرح پژوهشی شناسایی و سنجش نیاز اجتماعات محلی در حوزه خدمات کتابخانه عمومی با مطالعه شهرستان بهارستان استان تهران یکشنبه ۲۶ خردادماه با حضور امین متولیان، معاون برنامه ریزی، پژوهش و فناوری اطلاعات، محمد جوهرچی، مدیرکل پژوهش، علی نیکنام، مدیرکل کتابخانه های عمومی استان تهران،  مرضیه ابراهیمی، عضو هیئت علمی گروه علوم اجتماعی دانشگاه شهید بهشتی، مهدی ملک محمد روان شناس، مهدی مالمیر عضو هیئت علمی گروه جامعه شناسی دانشگاه شهید بهشتی، مصطفی اجتهادی مدیرگروه جامعه شناسی دانشگاه شهید بهشتی، حسن باستانی راد استادیار دانشکده ادبیات و علوم انسانی، امیر رضا اصنافی مدیرگروه علم اطلاعات و دانش شناسی دانشگاه شهید بهشتی، محمدعلی محمدی رییس اداره بنیاد شهید شهرستان بهارستان، مژگان داداشی رییس شهرستان بهارستان و غلامرضا آبکار سرپرست اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی شهرستان بهارستان برگزار شد.

کتابخانه عمومی موضوعی جذاب برای پژوهش های علوم اجتماعی تجربی

امین متولیان، معاون برنامه ریزی، پژوهش و فناوری اطلاعات نهاد کتابخانه های عمومی کشور در این نشست گفت:  با وجود تلاش هایی که صورت گرفته کتابخانه عمومی هنوز وزن خودش را در حوزه های پژوهشی پیدا نکرده است و متأسفانه مغفول تر از نهاد کتابخانه های عمومی در حوزه پژوهش، خود کتابخانه عمومی است.

وی با اشاره به طرح پژوهشی شناسایی و سنجش نیاز اجتماعات محلی در حوزه خدمات کتابخانه عمومی با مطالعه شهرستان بهارستان استان تهران گفت: ان شاء الله این چنین طرح هایی، کتابخانه های عمومی را به موضوعی جذاب در حوزه پژوهش های علوم اجتماعی تجربی تبدیل کند.

متولیان با اشاره به جذابیت کتابخانه های عمومی به عنوان موضوعی جذاب برای رشته های علوم اجتماعی و سایر رشته های علوم انسانی در دانشگاه ها گفت: در ۵ سال گذشته فتح بابی در دانشگاه ها صورت گرفته است که سایر رشته ها بتوانند، موضوع کتابخانه عمومی را به عنوان موضوع تحقیق در دستور کار قرار دهند.

معاون برنامه ریزی، پژوهش و فناوری اطلاعات تصریح کرد: امروز کتابخانه عمومی نه تنها به عنوان موجودیتی اجتماعی شناخته می شود که می تواند در اجتماع مداخله و نقش ‏آفرینی کند  آنهم چه در همسایگی خودش، چه در سطح محلی و حتا ملی بلکه به عنوان یک نهاد سرمایه‏ ساز اجتماعی هم مطرح شده است.  

متولیان افزود: کتابخانه قابلیت تولید و مدیریت سرمایه اجتماعی ساختاری و شناختی را هم در سطح فردی و هم در سطح جمعی دارد. براین اساس بوسیله بازتعریف رابطه عضو با کتابداران و مدیران کتابخانه می‏ توانیم عضو را به حامی(patron) کتابخانه تبدیل کنیم. وقتی کتابخانه تولید سرمایه اجتماعی کرد، به ویژه در بعد شناختی آن، هم‏زبانی و همدلی شکل می ‏گیرد که این همدلی بستری برای پیشبرد برنامه ای محلی و ملی است.

وی در ادامه با ابراز امیدواری از اینکه طرح پژوهشی شناسایی و سنجش نیاز اجتماعات محلی در حوزه خدمات کتابخانه عمومی شهرستان بهارستان استان تهران فتح بابی باشد برای تدوین نقشه عمل و اقدام نهاد در حیطه مسائل اجتماعی گفت: شهرستان بهارستان پیچیدگی های قومی، جامعه‏ شناختی و اقتصادی و فرهنگی خودش را دارد و خانم دکتر ابراهیمی با وجود این پیچیدگی ها و مشکلاتی که وجود دارد پروپزال این طرح را تهیه کردند و همکاران مان در اداره کل پژوهش آن را به دقت بررسی کردند و مسولیت این طرح را پذیرفتند که ان شاءالله با تدبیر و تلاش ایشان و گروه مجری ، مقدمات خدمت خالصانه به مردم شریف این شهرستان بواسطه کتابخانه ها فراهم تر شود.

بزرگترین رسالت نهاد حضور فعال در میان مردم است

در این نشست حسن باستانی راد با ابراز خوشنودی از همکاری نهاد کتابخانه های عمومی کشور با دانشگاه شهید بهشتی گفت: امیدوارم این طرح سرآغاز خوبی برای بحث ها و کارهای پژوهشی میان دانشکده ادبیات و علوم انسانی و نهاد باشد.

باستانی راد تأکید کرد: امروز بزرگترین رسالت نهاد حضور فعال در میان مردم است. چرا که می تواند تحولات خوبی را رقم بزند. واقعا جای خوشنودی است که می بینیم نهاد در حوزه آسیب های اجتماعی در شهرستان بهارستان ورود کرده است و کاری که دستگاه های دیگر می بایست برای کاهش آسیب های اجتماعی انجام می دادند، نهاد کتابخانه های عمومی کشور بر عهده گرفته است. امروز می بینیم نهاد، اقدامات متنوعی را در شهرستان بهارستان شروع کرده است تا به مردم این شهرستان آگاهی های لازم را برساند.

وی در ادامه با قدردانی از اقدامات پژوهشی نهاد و همکاری با دانشگاه شهید بهشتی گفت: نگاه و نگرش نهاد کتابخانه‌های عمومی به بهارستان باعث شده که امروز در آغاز یک پروژه پژوهشی کنار هم جمع شویم تا برای بهتر شدن وضعیت شهرستان بهارستان با استفاده از پژوهش‌های استادان گروه جامعه‌شناسی دانشگاه شهیدبهشتی همکاری مشترکی را آغاز کنیم که امیدوارم این همکاری نقطه آغازی برای فعالیت‌های دیگر باشد.

اهمیت افتتاح کتابخانه بر اساس پژوهش نه سیاست واحد

همچنین در این نشست مصطفی اجتهادی مدیرگروه جامعه شناسی دانشگاه شهید بهشتی با اشاره به اینکه فعالیت های گروه جامعه شناسی فراتر از پژوهش های درون دانشگاهی تعریف شده است گفت: ما خوشحالیم که خانم دکتر ابراهیمی یکی از افراد فعال گروه ما، فعالیت های برون دانشگاهی را تجربه می کنند. سال ها است که گروه ما سعی دارد این ارتباط را با بیرون دانشگاه داشته باشد.

وی افزود: وقتی صحبت از کتابخوانی می شود،  دایر کردن کتابخانه یک وجه و پرکردن قفسه ها وجهی دیگر است اما جذب افراد موضوع مهم تری است. جذب کردن مردم به کتابخانه خود به خود صورت نمی گیرد. باید تمهیداتی اندیشیده شود و شناخت هایی حاصل شود تا مردم به کتابخانه بروند. برای همین کار پژوهش اهمیت خودش را نشان می دهد.

اجتهادی افزود: در دنیای امروز خیلی مهم است که وقتی یک کتابخانه در مکانی تاسیس می شود، فرد بداند که می تواند تجربه های خودش را در آن مکان گسترده کند و تعمیق ببخشد. افتتاح کتابخانه بر اساس پژوهش بسیار با افتتاح کتابخانه تحت سیاست واحد تفاوت دارد. در این پروپزال خانم دکتر ابراهیمی می خواهد بداند کتابخانه متعلق به چه کسی است؟ این فرد چه توانمندی، چه گرایش های ذهنی، چه محدودیت ها و یا چه علایقی دارد تا کتابخانه را بر این اساس تعریف کنیم تا افراد خلاء های ذهنی خودشان را دنبال کنند.

وی با تقدیر از اقدام نهاد در حوزه پژوهش افزود: اینکه نهاد کار را با تحقیق شروع می کند جای تقدیر دارد و امیدوارم طرح، طرح مناسبی باشد و نتایجش را در سایر مناطق مورد استفاده قرار دهد.

این جلسه برای این است که ذینفعان خدمت، با هم همراه شوند و هم افزایی را در طول مسیر با هم شکل دهند، نه اینکه بیگانه مسیر را طی کنند

در ادامه این نشست محمد جوهرچی، مدیرکل پژوهش نهاد گفت: ما در نهاد کتابخانه های عمومی کشور با دردمندی مسائل را دنبال می کنیم. یکی از دردهای ما پیوندمان با جامعه خدمت گیرمان، برای تدارک خدمت های متناسب با آنهاست. خدمت هایی که باید مبتنی بر شناخت شان تعریف شود. نهاد به این منظور مجموعه ای از طرح های نیازشناختی اجتماعات کوچک و بزرگ را تدارک دیده است.

وی افزود: نهاد از خردمندان، دانشوران و تحصیل کردگان برخورداراست که در حیطه خدمت بسیاری از مسائل را تجربه کردند و در عرصه عمل دستی پر دارند و از عرصه نظر نیز بی بهره نیستند. دانشگاه هم باید برای حل مسائل و رفع دردهای اجتماع با تعهد عمل کند و به حیطه اجتماع بیاید.

جوهرچی تأکید کرد: به میدان آمدن مجموعه نهاد برای بهبود خدمتگذاری و التیام دردهای اجتماعی است. به همین دلیل جلسه افتتاحیه این طرح، جلسه تشریفاتی نیست. این جلسه برای این است که ذینفعان خدمت، با هم همراه شوند و هم افزایی را در طول مسیر با هم شکل دهند، نه اینکه بیگانه مسیر را طی کنند و در نهایت محصول آن را تحویل بایگانی بدهند و دردی از دردهای جامعه حل نشود.

تبیین طرح شناسایی و سنجش نیاز اجتماعات محلی در حوزه خدمات کتابخانه عمومی

مرضیه ابراهیمی، عضو هیئت علمی گروه علوم اجتماعی دانشگاه شهید بهشتی در ادامه نشست به ارائه طرح شناسایی و سنجش نیاز اجتماعات محلی در حوزه خدمات کتابخانه عمومی (مورد مطالعه: شهرستان بهارستان استان تهران) پرداخت. وی در ابتدا با ارائه تعریفی از موقعیت شهرستان بهارستان گفت: شهرستان بهارستان که در جنوب غربی استان تهران واقع شده، بر اساس مصوبه هیئت دولت در مورخ بیست و یک اسفند ماه سال ۱۳۸۹ با انتزاع از شهرستان رباط کریم و به منظور افزایش اختیارات و ارائه خدمات بهتر و بیشتر تأسیس شده است و از لحاظ تقسیمات کشوری، این شهرستان دارای دو بخش بوستان و گلستان و سه شهر صالحیه، نسیم شهر و گلستان است.

وی در ادامه به توضیح ضرورت اجرای طرح، شناخت فرصت ها و چالش های کتابخانه های عمومی، اهداف، روش پژوهش و آینده پژوهی طرح پرداخت.

جامعه هدف، منابع کتابخانه، مرجعیت فرهنگی، تعامل نهادهای همسو، تعامل نهادهای پشتیبان، نیروی انسانی، عدالت در خدمات رسانی عمومی و غنی سازی اوقات فراغت از جمله ۸ موردی هستند که باید در موضوع شناخت فرصت ها و چالش های کتابخانه های عمومی مد نظر قرار دهیم

ابراهیمی با اشاره به ضرورت های طرح شناسایی و سنجش نیاز اجتماعات محلی در حوزه خدمات کتابخانه های عمومی شهرستان بهارستان استان تهران گفت: پایش مسائل و آسیب های اجتماعی در کتابخانه ها، جهت دهی و هدایت اوقات فراغت افراد متناسب با وضعیت اقتصادی و ویژگی های اجتماعی، تاثیر کتابخانه های عمومی بر افزایش سرمایه اجتماعی ساکنان، ارائه تصویر کلی از وضعیت مسائل و آسیب های اجتماعی، سناریونگاری آینده اجتماعات محلی در حوزه خدمات کتابخانه عمومی شهرستان بهارستان و ارائه راهکارهای موثر جهت هماهنگی و تناسب خدمات کتابخانه های عمومی با ویژگی های اجتماع محلی از جمله ضرورت های انجام این طرح بود که در ادامه به تشریح آن می پردازیم.

عضو هیئت علمی گروه علوم اجتماعی دانشگاه شهید بهشتی در ادامه گفت: جامعه هدف، منابع کتابخانه، مرجعیت فرهنگی، تعامل نهادهای همسو، تعامل نهادهای پشتیبان، نیروی انسانی، عدالت در خدمات رسانی عمومی و غنی سازی اوقات فراغت از جمله ۸ موردی هستند که باید در موضوع شناخت فرصت ها و چالش های کتابخانه های عمومی مد نظر قرار دهیم.

وی در توضیح جامعه هدف کتابخانه های عمومی گفت: برای جامعه هدف کتابخانه های عمومی ۳ فرصت و ۴ چالش را داریم. پویایی جمعیت که شامل تنوع اقشار جامعه هستند، تنوع دیدگاه های جامعه هدف و ارائه تصویر کلی و جامع از شهرستان جزو فرصت هایی هستند که می توان از آنها بهره گرفت. با این حال چالش های مدیریتی که ناشی از ضعف مطالعه در حوزه مدیریت فرهنگی است، چالش اجرایی که از امکانات پشتیبانی، زیرساخت ها و ... نشأت می گیرد، نبود استاندارد مواجهه کتابداران با مراجعه کنندگان که این مسئله هم ریشه در ضعف مهارت های ارتباطی دارد و همچنین وضعیت ناهمگون سنی قومیتی، جنسیتی تحصیلات و خاستگاه اجتماعی از جمله ۴ چالش بزرگی است که در بحث جامعه هدف با آنها مواجهیم.

این پژوهشگر در ادامه منابع کتابخانه را یکی دیگر از موارد مورد مطالعه طرح پژوهشی عنوان کرد و به ۲ فرصت و ۳ چالش در این مورد اشاره کرد که پیش بینی افزایش روز افزون مراجعه به کتابخانه به دلیل گرانی کتاب و امکان ایجاد تنوع بالا در منابع شامل منابع کاغذی، شنیداری، تصویری و الکترونیکی از جمله فرصت های موجود در بحث منابع کتابخانه هستند. وی در موضوع چالش ها افزود: روزآمد نبودن بانک های اطلاعاتی ، عدم تناسب بین نیازهای مخاطبان و منابع موجود در کتابخانه و روشن نبودن ساختار مالی هر کتابخانه و عدم تناسب با جامعه هدف چالش های ما در حوزه منابع کتابخانه هستند.

ابراهیمی با تأکید بر موضوع مرجعیت فرهنگی که یکی از موارد مهم در شناسایی و سنجش نیاز اجتماعات محلی است گفت: فرصت فضای امن برای پایش و ساماندهی نیازهای فرهنگی – اجتماعی و در امان ماندن نهاد کتابخانه از  برچسب های سیاسی و جناحی جزو مهم ترین فرصت های کتابخانه ها در این زمینه هستند. اما نبود تبلیغات اقناعی در حوزه کتاب و کتابخانه و ضعف سنتی فرهنگ مطالعه کشور چالشی است که باید برای آن راه حل مناسب اندیشیده شود.

وی در ادامه به تعامل نهادهای همسو مانند  آموزش و پرورش، مساجد، موسسات آموزش عالی، خانه های فرهنگ و... اشاره کرد و گفت: هم افزایی ماموریت های فرهنگی و پرهیز از موازی کاری و اثرگذاری برنامه های فرهنگی و اقناع مخاطب از جمله فرصت هایی است که در شهرستان بهارستان می توان از آنها بهره گرفت. اما تمایل سنتی نهادهای فرهنگی به موازی کاری و نبود مدیریت واحد در دستگاه های فرهنگی جزو چالش های ما است.

ابراهیمی در حوزه تعامل نهادهای پشتیبان مانند سازمان بازرگانی، ادارات برنامه و بودجه ، اصناف و ...  با کتابخانه های عمومی با اشاره به ایجاد رونق اقتصادی در اصناف جهت تامین منابع کتابخانه ها و شفافیت هزینه کرد بودجه ها و بهینه سازی روال فرآیندهای مالی به عنوان فرصت در شهرستان بهارستان گفت: بزرگترین چالش در این حوزه ضعف ساختاری فرآیند بودجه ریزی فرهنگی است که عمدتا منابع کافی برای این شهرستان در نظر گرفته نمی شود.

عضو هیئت علمی گروه علوم اجتماعی دانشگاه شهید بهشتی در ادامه نشست با تأکید بر حضور نیروی انسانی کارآمد در نهاد کتابخانه های عمومی کشور، تمایل کتابداران به امور فرهنگی و فضای مناسب و امن کاری در کتابخانه ها را فرصت خوبی برای نهاد عنوان کرد و گفت: چالش نهاد در حوزه نیروی انسانی ضعف مهارت های عملی در تحصیلات دانشگاهی کتابداران و تدوین نشدن استانداردهای ارتباطی، عملکردی و رفتاری در دستگاه فرهنگی است.

عدالت در خدمات رسانی عمومی موضوع دیگری بود که ابراهیمی در این نشست به آن اشاره کرد و گفت: ارتقای سطح سواد و کاهش آسیب های مرتبط با بی سوادی و جذب نیروهای علاقمند فرهنگی به عنوان یک قرارگاه مطمئن و کاربردی فرصتی مناسب برای ایجاد عدات در خدمات رسانی عمومی است. اما نبود ساختاری برای بودجه ریزی و تزریق سرانه های متناسب در نهادهای فرهنگی و قرارداشتن نهادهای فرهنگی  در اولویت های پایین سیاستگذاری چالشی است که نهاد با آن مواجه است.

غنی سازی اوقات فراغت هشتمین مورد از بخشی شناخت فرصت ها و چالش های کتابخانه های عمومی بود که ابراهیمی به آن اشاره کرد. وی در این موضوع نیز گفت: جهت دهی کیفی به زمان های فراغت اقشار مختلف جامعه و  کاهش آسیب های اجتماعی به دلیل نبود گزینه های گذران اوقات فراغت از جمله فرصت هایی است که نهاد با آن مواجه است. اما تناسب نداشتن منابع کتابخانه با ماموریت های مورد انتظار مانند حل آسیب های اجتماعی، اعتیاد، طلاق و ... چالشی است که می بایست فکری برای آن کرد.

این پژوهشگر در پایان نیاز به آینده پژوهی را یکی از ملزومات طرح عنوان کرد و گفت:  یکی از روش‌های آینده‌پژوهی که به خوبی می‌تواند تصمیم‌سازان و تصمیم‌گیران این شهرستان را برای مدیریت عدم قطعیت‌ها کمک کند، سناریونگاری است.  با استفاده از روش سناریونگاری، سناریوهای تحولات این منطقه تدوین و متناسب با هر سناریو، راهکارهای پیشنهادی برای دستیابی به چشم‌انداز مطلوب خدمات کتابخانه‌های عمومی این شهرستان ارائه می شود.

اقدامات فراگیر نهاد در بهارستان و تقدیر مدیران این شهرستان

همچنین علی نیکنام مدیرکل کتابخانه های عمومی استان تهران در این نشست به تشریح اقدامات انجام شده در شهرستان بهارستان پرداخت و گفت: طرح های مختلفی در یکسال گذشته در بهارستان اجرا شده است. این طرح ها هم به دنبال بازسازی کتابخانه ها بر اساس استانداردهای روز انجام شده است. در کتابخانه های شهرستان بهارستان منابع غنی شدند. همچنین عضویت رایگان را در دستور کار قرار دادیم که استقبال خوبی نیز از آن صورت گرفت. در حوزه فعالیت های فرهنگی نیز سعی کردیم نشست های قصه گویی را منظم برگزار کنیم.

وی افزود: در حوزه خدمات اجتماعی جلسات مشاوره گروهی در قالب سخنرانی برگزار کردیم و سعی مان بر این بود که از افراد زبده برای مشاوره های خصوصی استفاده کنیم. اجرای طرح یاوران کتاب با همکاری کتابداران و همکاران نهاد، از دیگر برنامه های فرهنگی بود که در بهارستان اجرا شد. این درحالی است که ما تنها در حوزه کاری خودمان این اتفاق را رقم زدیم و جای ورود ارگان ها و دستگاه های دیگر در این شهرستان خالی است. امیدوارم با تعامل و پیوندی که میان نهاد کتابخانه های عمومی کشور  و دانشگاه ها شکل گرفته است شاهد نتیجه فعالیت هایمان در بهارستان باشیم تا بتوانیم در مسیر درست گام برداریم.

 در ادامه این نشست رییس اداره ارشاد، رییس اداره بنیاد شهید و رییس شهرستان بهارستان ضمن تقدیر از فعالیت های نهاد در این شهرستان نظرات خود را پیرامون طرح پژوهشی شناسایی و سنجش نیاز اجتماعات محلی در حوزه خدمات کتابخانه عمومی بیان کردند.

کتابخانه آخرین سنگر اعضا برای فرار از ناامیدی مطلق

مهدی ملک محمد نیز در پایان نشست با ارائه تجربیات خود از ۶ ماه فعالیت مستمر در شهرستان بهارستان گفت: شهرستان بهارستان، از مرداد ۹۷ برای تیم ما مهم ترین شهرستان ایران شد. از این بابت که میزان رنج ها و دردهای روان شناختی آنها را شناختیم. ما در شهرستان بهارستان به صورت متمرکز تا پایان اسفند هر ماه ۲ روز در دو کتابخانه خاتم الانبیا و پروین اعتصامی به همراه همکارم خانم باقری حضور داشتیم.

وی افزود: تفاوت های مردم این شهرستان را در دو کتابخانه دیدیم. هر کدام از اعضای کتابخانه ها رنج های نامحدودی را تجربه می کردند که نوعش با هم فرق داشت.

ملک محمد تصریح کرد: طرح های پژوهشی که در کشور در جهت کاهش آسیب های اجتماعی طراحی شده به این دلیل به نتیجه نمی رسد که مخاطبان آنها افراد بدون آسیب هستند. تفاوت این طرح با طرح های دیگری که نوشته شده این است که این طرح از دل نیاز مخاطب نوشته شده. باورم این است که در این طرح شهرستان بهارستان به خوبی شناخته شده است و مسلما پس از اجرای این طرح اتفاقات خوبی در شهرستان بهارستان رخ خواهد داد.

وی افزود: مردم شهرستان بهارستان رنج های غریبی را از نظر روانی تجربه می کنند؛ مردمی که تنها نیم ساعت با پایتخت فاصله دارند و بزرگترین سد شادی شان مقایسه ای است که با مردم تهران دارند. با وجود فقری که در بهارستان وجود دارد، اما در معرض  شبکه های تلویزیونی خارجی هم قرار دارند و سبک های زندگی متفاوتی را مشاهده می کنند. به همین دلیل با سطح ناامیدی خاصی در میان ۱۰۰ نفری مواجه شدیم که به عنوان مشاور در خدمت شان بودیم. جالب اینکه با وجود همه ناامیدی ها کتابخانه های عمومی آخرین سنگر در مقابل شان بود تا به ناامیدی مطلق نرسند.  ما به عینه دیدیم اجتماعاتی که در این کتابخانه ها میان اعضا به وجود آمده است، موجب پالایش شان می شود.

بيشتر
نسخه قابل چاپ